HASTALIKTAN ARİ İŞLETMELER YÖNERGESİ

T.C. TARIM VE ORMAN BAKANLIĞI

HASTALIKTAN ARİ İŞLETMELER YÖNERGESİ
(2024/8)
BİRİNCİ BÖLÜM
Başlangıç Hükümleri
Amaç MADDE 1- (1) Bu Yönergenin amacı; ülkemizde görülen sığır tüberkülozu ve bruselloz ile etkin mücadele edilmesi, sürdürülebilir hayvancılığın sağlanması ve halk sağlığının korunması amacıyla Avrupa Birliği (AB) standartlarındaki işletmelerin sertifikalandırılmasında ve uygulanacak resmî kontrollerde uyulması gereken usul ve esasları belirlemektir.
Kapsam MADDE 2- (1) Bu Yönerge, sığır brusellozu ve sığır tüberkülozundan ari olmak isteyen hayvancılık işletmelerinde arilik statüsünün verilmesi ile arilik statüsünün devamlılığına dair usul ve esasları kapsar.
Dayanak MADDE 3- (1) Bu Yönerge, 11/6/2010 tarihli ve 5996 sayılı Veteriner Hizmetleri, Bitki Sağlığı, Gıda ve Yem Kanunu ile bu Kanun kapsamında hazırlanan, 31.05.2024 tarihli ve 32562 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Sığır Tüberkülozu ile Mücadele Yönetmeliği ve 3/4/2009 tarihli ve 27189 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Bruselloz ile Mücadele Yönetmeliği hükümlerine dayanılarak hazırlanmıştır.
Tanımlar MADDE 4- (1) Bu Yönergede geçen; a) Ana sürü: Hastalıktan ari bir işletmenin rutin testlerinin yapıldığı esas sürüyü, b) Bakan: Tarım ve Orman Bakanını, c) Bakanlık: Tarım ve Orman Bakanlığını, ç) Bölge enstitü müdürlüğü: Bakanlığa bağlı bölge veteriner kontrol enstitü müdürlükleri ile veteriner kontrol merkez araştırma enstitüsü müdürlüğünü, d) Devam testi veya rutin test: Hastalıktan ari işletmelerde düzenli aralıklarla yapılan testleri, e) Genel müdürlük: Gıda ve Kontrol Genel Müdürlüğünü, f) Hastalıktan ari işletme sertifikası: Ek-7’de örneği verilen ve hastalık taramaları tamamlandıktan sonra uygun bulunan işletmeler için Bakanlık veri tabanından düzenlenen ve İl Tarım ve Orman Müdürü tarafından onaylanan belgeyi, g) İzolasyon: Bir hayvanın herhangi bir durumda diğer hayvanlarla temas etmesinin engellenmesini, ğ) Karantina bölmesi: Bir işletmede hayvanların izole edilmesini sağlayacak yerleri, h) Pozitif reaktör: Bovine intradermal tüberkülin testine pozitif sonuç veren sığır cinsi hayvanı, ı) Resmî olarak tüberkülozdan ari bölge/ülke: 14 üncü ve 15 inci maddelerde belirtilen koşulları yerine getiren bir bölgeyi/ülkeyi, i) Sürü: Bir işletmede aynı sağlık statüsüne sahip ve patojenik bir etkene maruz kalma olasılığı yaklaşık olarak aynı olan bir hayvan ya da hayvan grubunu, j) Tüberkülozdan şüpheli hayvan: Resmî olarak ne hastalık teyidi yapılmış ne de hastalık ihtimali yok sayılmış olan ve tüberkülozun muhtemel varlığına işaret eden belirtileri gösteren sığır cinsi hayvanları, k) Veri tabanı: Bakanlık kayıt sistemlerini
ifade eder. (2) Bu Yönergede yer almayan tanımlar için, 5996 sayılı Kanunun 3 üncü maddesi, Sığır Tüberkülozu ile Mücadele Yönetmeliğinin 4 üncü maddesi ve Bruselloz ile Mücadele Yönetmeliğinin 4 üncü maddesindeki tanımlar geçerlidir.
İKİNCİ BÖLÜM
Müracaat, Tespit ve Sağlık Sertifikası, Hastalık Taramaları Hastalıktan ari işletmeler için müracaat, tespit ve sağlık sertifikası MADDE 5- (1) Hastalıktan ari işletmelerin sertifikalandırılması çalışmalarından, besilik erkek sığır yetiştiren işletmeler dışında kalan büyükbaş hayvanların bulunduğu işletmeler yararlanabilir. (2) Hastalıktan Ari İşletme Sertifikası almak isteyen işletme sahipleri, Ek-1’de yer alan dilekçe örneği ile işletmelerinin bulunduğu il/ilçe müdürlüklerine müracaat eder. Arilik ile ilgili çalışmalar büyükşehir olan illerde il müdürlüğünde görevli en az iki veteriner hekim ve işletmenin bağlı bulunduğu ilçe müdürlüğünde görevli yeter sayıda veteriner hekimin katılımıyla yürütülür. Büyükşehir olmayan illerde ise çalışmanın hangi birim tarafından yürütüleceği il müdürlüğünce belirlenir. (3) Dilekçenin verildiği tarihten itibaren on iş günü içerisinde Ek-2’de yer alan tutanak çerçevesinde il ve ilçe müdürlüğünde görevli resmî veteriner hekimlerin katılımları ile işletmenin tespiti yapılarak durumu uygun bulunan işletmeler için hastalıktan ari işletme çalışması başlatılır. Söz konusu tespitlerde başvuru yapan işletmenin fiziki alt yapısı uygun ise işletmede sağmal, düve, besi ve karantina sürülerinin sistem tanımlaması yapılır. (4) İşletmedeki toplam hayvan sayısının belirlenmesi için Ek-3’te yer alan form, tüberküloz ve bruselloz testleri uygulanan hayvan sayısının belirlenmesi için de Ek-4’te yer alan form doldurulur. (5) Hastalıktan ari işletme sertifikası almak için başvuran işletmeler ve ariliğe devam eden işletmeler il müdürlüklerince yılda en az bir kez denetlenir ve yapılan denetim için Ek-5 de yer alan form, Ek-6’da yer alan açıklamalar çerçevesinde doldurulur. Bu denetimde eksiklik tespit edilirse, eksikliğin durumuna göre işletmeye süre verilir ve eksiklik işletme sahibine resmi yazı ile bildirilir. Verilen sürenin sonunda eksikliğin giderilip giderilmediğine dair tekrar denetim yapılır. Denetimi yapan personel, sonuca göre ariliğin askıya alınması, iptali ya da devamı ile ilgili karar verir. (6) Süt üreten işletmeler dışındaki işletmeler için, denetim formunda yer alan süt ile ilgili şartlar aranmaz.
Hastalık taramaları MADDE 6- (1) 5 inci maddede belirtilen tüm şartların uygun olması durumunda hastalık taramalarına başlanır. (2) Hastalıktan ari işletme çalışması için uygulanacak tüberkülinler Veteriner Kontrol Merkez Araştırma Enstitüsü Müdürlüğünce karşılanır. Toplanacak kan serumları için ihtiyaç duyulan vakumlu tüpler ve kan alma iğneleri il/ilçe müdürlükleri tarafından temin edilir. (3) Bruselloz tespiti amacıyla alınan numuneler bağlı bulunan bölge enstitü müdürlüğüne gönderilir. Gerektiği durumlarda il/ilçe müdürlüğünce resmi araç tahsis edilir. (4) Hayvanlardan serum toplanırken, bruselloz yönünden aşılı olup olmadıkları ve aşılama tarihleri mutlaka ilgili enstitü müdürlüğüne bildirilir. (5) Numuneler Bakanlık veri tabanına kaydedilerek gönderilir. (6) Her iki hastalıkta da Ek-4’te yer alan forma işlenen hayvanlar teste tabi tutulur. Bu testte test yaşına gelmemiş olan hayvanlar bir sonraki test sırasında taramaya dâhil edilir. (7) İşletmede bulunan hayvanlar şap hastalığının varlığı yönünden klinik muayeneden geçirilir. (8) Hastalıktan ari işletme çalışması için gönderilen kan serumlarında testler ücretsiz olarak yapılır. (9) Hastalık taramalarında kullanılacak test yöntemleri, şüphe durumunda alınacak numuneler ile
testlerin uygulanması gibi hususlar Ek-8 de belirtilmiştir.
Sığır tüberkülozundan arilik MADDE 7- (1) Bir işletmeye aşağıdaki koşulların sağlanması durumunda ari statüsü verilebilir; a) İşletmede son on iki ay içerisinde sığır tüberkülozu görülmemiş olması gerekir. b) Test veya numune alma sırasında işletmede bulunan altı haftalıktan büyük sığır cinsi hayvanların, yapılacak testlerde aşağıdaki her iki koşulda negatif sonuç vermesi gerekir; 1) İlk test sığır cinsi hayvanlarda veya alınan numunelerde, pozitif çıkan son hayvan uzaklaştırıldıktan en erken altı ay sonra yapılır. 2) İkinci test birinci testten sonra en erken altı en geç on iki ay içerisinde yapılır. c) Birinci testin veya numune alma işleminin başlangıcından sonra ya da arilik başvurusu yapan işletmede hiç hayvan bulunmaması halinde, işletmeye getirilen tüm sığır cinsi hayvanların ve üreme ürünlerinin resmî olarak tüberkülozdan ari işletmelerden gelmesi ve bu hayvanların aşağıdaki koşullardan birini sağlaması gerekir; 1) Resmî olarak tüberkülozdan ari bir bölge ya da ülkeden gelmelidir. 2) Altı haftalıktan büyük sığır cinsi hayvanların işletmeye girişlerinden önceki otuz gün içerisinde veya işletmeye girişlerinden sonra izole edilmeleri koşuluyla otuz gün içerisinde yapılan testte negatif sonuç vermesi gerekir. Hayvanların işletmeye girişlerinden sonra yapılacak test için son yapılan testin üzerinden en az kırk iki gün geçmiş olmalıdır. (2) Ariliğin ilk başvurusunda işletmede yapılan tüberkülin testlerinde pozitif hayvanlar tespit edildiğinde; a) Sığır Tüberkülozu ile Mücadele Yönetmeliği çerçevesinde hastalık çıkışı yapılır, pozitif hayvanlar sürüden uzaklaştırılır ve 6/3/2013 tarihli ve 28579 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Hayvan Hastalıklarında Tazminat Yönetmeliği hükümlerine göre işlem yapılmak üzere kesime gönderilir. b) Negatif ve şüpheli çıkan hayvanlar, testlerden ilki pozitif reaktörün sürüden ayrılmasından en erken altmış gün sonra olmak üzere en az altmış gün ara ile iki kez tüberkülin testine tabi tutulur, son iki testte tüm hayvanlardan negatif sonuç alındığında hastalık sönüşü yapılır. c) Hastalık sönüşünden sonra arilik çalışmasına devam edilecekse, ariliğin kazanılması için test sırasında işletmede bulunan altı haftalıktan büyük büyükbaş hayvanlar, aşağıdaki iki durumda tüberkülin testinde negatif sonuç vermelidir. 1) İlk test, tüberkülin testinde pozitif sonuç veren son hayvanın uzaklaştırılmasından en erken altı ay sonra yapılır. 2) İkinci test, ilk test tarihinden itibaren en erken altı ay ve en geç on iki ay içinde yapılır.
Sığır brusellozundan arilik MADDE 8- (1) İşletmede son altı ay içerisinde bruselloz görülmemiş olmalıdır. (2) İşletmede bulunan on iki aylık yaşın üzerindeki büyükbaş hayvanlar, bruselloz yönünden üç aydan fazla ve on iki aydan kısa aralıklarla yapılacak iki serolojik testte negatif sonuç vermelidir. (3) İşletmeye getirilen hayvanlar sadece brusellozdan ari ülke/bölge/işletmelerden geliyorsa, on iki ayın üzerindeki tüm hayvanlar, işletmeye girişlerinden önceki otuz gün içerisinde veya bu süre zarfında izole edilmeleri koşuluyla işletmeye girişlerini takip eden otuz gün içerisinde yapılan serolojik testte negatif sonuç vermişse ikinci test yapılmaz ve işletmeye brusellozdan arilik statüsü verilir. Söz konusu süreler içerisinde test yapılmaması durumunda arilik işlemleri ikinci fıkraya göre yürütülür. (4) Yurt dışından gelen ve fiili ithalat işlemleri tamamlanmamış hayvanlar için, tüm masrafları işletme sahibi tarafından karşılanmak kaydıyla üçüncü fıkraya göre işlem yapılabilir. (5) Bruselloz ariliği için gerekli serolojik testlerde, hayvanlar aşılı ise ve aşılamadan sonra bir yıl zaman geçmemişse CFT sonucu 30 EEC den düşük, diğer her durumda 20 EEC den düşük olmalıdır.
a) Bu değerlerin üzerinde sonuç veren hayvanlar tespit edildiğinde işletmede hastalık çıkışı yapılır ve söz konusu hayvanlar Hayvan Hastalıklarında Tazminat Yönetmeliği hükümlerine göre işlem yapılmak üzere kesime sevk edilir. b) Hayvanların kesime sevk edilmesinden itibaren en az otuz gün sonra herhangi bir atık vakası olmazsa hastalık sönüşü yapılır. c) Hastalık sönüşünden sonra arilik çalışmasına devam edilecekse, ariliğin kazanılması için test sırasında işletmede bulunan on iki aylık yaştan büyük bütün büyükbaş hayvanlar, aşağıda belirtilen her iki durumda yapılacak serolojik testlerde negatif sonuç vermelidir. 1) İlk test serolojik teste pozitif sonuç veren son hayvanın kesilmesinden en erken 3 ay sonra yapılır. 2) İkinci test, ilk test tarihinden itibaren en erken üç ay ve en geç on iki ay içinde yapılır. (6) İşletme sahibinin hastalık çıkışından sonra arilik başvurusundan vazgeçmesi durumunda yürürlükte olan Brusellanın Konjuktival Aşı ile Kontrol ve Eradikasyonu Genelgesine göre işlem yapılır.
ÜÇÜNCÜ BÖLÜM
Sertifika Düzenlenmesi, Ariliğin Askıya Alınması, İade Edilmesi, İptali ve Geri Kazanılması
Sertifika düzenlenmesi MADDE 9- (1) Ari işletme başvurusu yapan işletmeler için ikinci bölümde belirtilen şartların uygun olması durumunda il/ilçe müdürlüklerince Bakanlık veri tabanından Ek-7’de örneği bulunan sertifika düzenlenir. (2) Sertifikanın veriliş tarihi her iki hastalıktan ariliğin kesinleştiği tarihtir. (3) Sertifikaya tüberkülin test tarihi olarak tüberkülin testinin okuma tarihi, brusella test tarihi olarak bağlı bulunduğu Enstitü Müdürlüğüne giriş/kabul tarihi yazılır.
Ariliğin askıya alınması ve iade edilmesi MADDE 10- (1) Tüberkülozdan ari bir işletmede sığır cinsi hayvanlarda yapılan testlerde ya da kesim/ölüm sonrası muayenede tüberkülozdan şüphe edilmesi durumunda, işletmenin arilik statüsü askıya alınır ve hastalık şüphesi eklenir. Şüpheli hayvanların durumları açıklığa kavuşuncaya kadar ariliğin askıda kalma hali devam eder. Durumları netleşmeden kesilen ya da ölen şüpheli hayvanlar için yapılacak incelemeler numunelerin doğrudan teşhis yöntemleriyle incelenmesini içermelidir. Mycobacterium bovis’in kültür ve tanısı için gerekli patolojik materyal, normal dışı lenf yumrularından ve akciğer, karaciğer, dalak vs. gibi parenkimatoz organlardan alınır. Hayvanda patolojik lezyon bulunmadığı durumlarda muayene ve kültür için retrofaringeal, bronşiyal, mediastinal, meme üstü, altçene ve bazı mezenterik lenf yumrularından örnek alınır. Bu şekilde statüsü askıya alınan bir işletmenin statüsü en fazla iki ay içerisinde neticelendirilir. Askıya alınma süresince işletmeye getirilen hayvanlar ve üreme ürünlerinin yalnızca resmî olarak tüberkülozdan ari işletmelerden getirilmesi ile işletmede yapılan rutin testlere devam edilmesi şartları bozulmamış olmalıdır. Kesim/ölüm sonrası muayenede tüberkülozdan şüphe edilmesi durumunda, şüpheli vakanın laboratuvar testleri sonrasında tüberküloz olmadığının kanıtlanması; rutin test sonucunda tüberkülozdan şüphe edilmesi durumundaysa, şüpheli hayvanlara en az kırk iki gün sonra uygulanacak tekrar test sonucunun negatif çıkması halinde ari statüsünün askı hali kaldırılarak arilik statüsü iade edilir. (2) Brusellozdan ari bir işletmede yapılan rutin serolojik test sonuçlarına göre son dört ay içerisinde aşılanmış hayvanlarda 30-60 EEC (60 dâhil) arasında antikor tespit edilmesi durumunda arilik statüsü askıya alınır ve hastalık şüphesi eklenir. Şüpheli hayvanların durumları açıklığa kavuşuncaya kadar hayvanlar sürüden ayrılarak izole edilir ve ariliğin askıda kalma hali devam eder. Bu şekilde statüsü askıya alınan bir işletmenin statüsü en fazla üç ay içerisinde neticelendirilir. Askıya alınma süresince işletmeye getirilen hayvanlar ve üreme ürünlerinin yalnızca resmî olarak brusellozdan ari işletmelerden getirilmesi
ile işletmede yapılan rutin testlere devam edilmesi şartları bozulmamış olmalıdır. Bu hayvanlara ilk kan alımından en az iki ay sonra ikinci bir CFT testi yapılır. Yapılan ikinci test sonucuna göre antikor titresinde düşüş eğilimi görüldüğünde Enstitü Müdürlüklerince veri tabanında yer alan “değerlendirme” bölümünde antikor titresinin aynı kalması veya düşmesi durumu yazılır ve buna göre aşılama tarihi (4 ay içerisinde aşılanmış olması) de göz önünde bulundurularak negatif olma durumu açıkça belirtilir. Bu durumda askı hali kaldırılarak arilik statüsü iade edilir. Söz konusu hayvanların test edilmeden kesilmesi durumunda askı halinin kaldırılabilmesi için, sürüde on iki aydan büyük bütün hayvanlarda iki serolojik test yapılması, testlerden ilkinin enfekte hayvanların uzaklaştırılmasından otuz gün sonra ikincisinin ise ilk testten altmış gün sonra yapılması gerekir. (3) Ariliğin devamı ile ilgili yapılan denetimlerde sağlık şartları dışında uygunsuzluk tespit edilmesi durumunda işletmenin arilik statüsü askıya alınır. Söz konusu gereklilikler tamamlanana kadar askıda kalma hali devam eder. Bu şekilde statüsü askıya alınan bir işletmenin arilik statüsü, tespit edilen eksikliğe göre en fazla dört ayı geçmemek koşuluyla il müdürlüğünce belirtilen sürede neticelendirilir.
Ariliğin iptal edilmesi ve geri kazanılması MADDE 11- (1) 10 uncu maddenin birinci fıkrasına göre şüphe sonrası yapılan laboratuvar muayeneleri sonucunda veya kırk iki gün sonra yapılacak tüberkülin testinde hastalık tespit edilmişse veya kesim/ölüm sonrası muayenede ya da laboratuvar testleri de dâhil olmak üzere yapılan testlerde tüberküloz tespit edilmesi durumunda, statüsü ari veya askıda olan bir işletmenin ariliği iptal edilir, hastalık çıkışı yapılır ve Yönetmelik hükümlerine göre hareket edilir. Bu şekilde statüsü iptal edilen bir işletmenin arilik statüsü ancak hastalık sönüşünden sonra işletmede bulunan altı haftalıktan büyük sığır cinsi hayvanlara aşağıdaki koşullara göre uygulanacak son iki testte negatif sonuç alınması halinde geri kazanılır. a) İşletmede tüberküloz tespit edilmesi sonucu iptal edilen statünün geri kazanılabilmesi için, son pozitif vaka ya da sonrasında yapılan testlerde tespit edilen son pozitif reaktör uzaklaştırıldıktan en erken altı ay sonra ilk test, birinci testten sonra en erken altı en geç on iki ay içerisinde de ikinci test yapılır. b) (a) bendine istisna olarak, rutin test sonucunda tüberküloz tespit edilmesi durumunda iptal edilen statünün geri kazanılabilmesi için, işletmenin statüsünün son üç yıl içinde iptal edilmemiş olması veya enfeksiyonun tespit edilmeden önceki son on iki ay içinde işletmeye enfekte hayvan girmesinden kaynaklandığını göstermesi şartıyla, son pozitif reaktör uzaklaştırıldıktan en erken altmış gün sonra ilk test, birinci testten sonra en erken iki en geç on iki ay içerisinde ikinci test yapılır. Bu testlerin birinde pozitif reaktör veya şüpheli hayvan olması durumunda hastalık çıkış işlemlerine devam edilerek arilik statüsü iptal edilir ve bundan sonra arilik çalışmasına devam edilecekse ilk başvuruda olduğu gibi devam edilir. (2) 10 uncu maddenin ikinci fıkrasına göre yapılan ikinci testin sonucunda ilk yapılan testten sonra antikor titresinde artış eğilimi görüldüğünde Enstitü Müdürlüklerince veri tabanında yer alan “değerlendirme” bölümünde antikor titresinin yükselmesi durumu yazılır ve buna göre pozitif olma durumu açıkça belirtilir. Bu durumda ya da CFT de 60 EEC’ nin üzerinde antikor tespit edilen hayvanlarda hastalık pozitif kabul edilir, hastalık çıkışı yapılarak arilik statüsü iptal edilir. Bu şekilde statüsü iptal edilen bir işletmenin arilik statüsü ancak aşağıdaki koşullara göre uygulanacak son iki testte negatif sonuç alınması halinde geri kazanılır. Ayrıca aynı sürüde CFT titresi 30-60 EEC arasında olan (şüpheli) ve 60 EEC nin üstünde olan (pozitif) hayvanların olması durumunda, şüpheli hayvanların durumları netleştirildikten sonra ariliğin geri kazanılması için geçmesi gereken süreler pozitifliğe göre yürütülür. a) İşletme enfekte hayvanların sürüden uzaklaştırılmasından itibaren otuz gün süre ile takip edilir ve bu süre içerisinde atık vakası olmaması durumunda hastalık sönüşü yapılır. b) İşletmeye yeniden arilik statüsü verilebilmesi için on iki aydan büyük bütün hayvanlarda iki serolojik test yapılır, testlerden ilki enfekte hayvanların uzaklaştırılmasından otuz gün sonra ikincisi ise ilk
testten altmış gün sonra yapılır. c) Ari bir işletmede atık vakası olursa, numune alınarak bölge enstitü müdürlüğüne gönderilir ve laboratuvar sonucunun pozitif olması durumunda işletme sahibinin ariliğe devam etmek istemesi halinde 8 inci maddenin beşinci fıkrasının (c) bendine göre, ariliğe devam etmek istememesi halinde ise yürürlükte olan Brusellanın Konjuktival Aşı ile Kontrol ve Eradikasyon Genelgesi hükümlerine göre hareket edilir. (3) 10 uncu maddenin üçüncü fıkrasına göre verilen süre içerisinde tespit edilen eksiklik giderilmemişse arilik statüsü iptal edilir. (4) Karantina ve gözetim altında tutulmadan veya bu süre içerisinde tarama sonucunu beklemeden ana sürüye hayvan dâhil edilmesi halinde ari işletme sertifikası iptal edilir. (5) Testlerin geçerlilik süresi hastalıktan ariliğin kesinleştiği tarihten itibaren her bir hastalık için bir yıldır. Devam testleri için bu sürenin aşılması halinde ari işletme sertifikası iptal edilir. (6) Herhangi bir nedenle işletmenin arilik statüsü askıya alındığında veya iptal edildiğinde veri tabanından gerekli güncellemeler yapılır, ivedilikle Genel Müdürlüğe, Gıda ve Yem Şube Müdürlüğüne ve işletmeden süt temin eden süt işleme tesisine bilgi verilir. (7) Sertifika düzenlenmesi, askıya alınması ya da iptal edilmesi ile ilgili bu Yönergede yer almayan hususlar için Sığır Tüberkülozu ile Mücadele Yönetmeliği ve Bruselloz ile Mücadele Yönetmeliği hükümlerine göre hareket edilir.
DÖRDÜNCÜ BÖLÜM
Arilik Devam Testleri
Arilik devam testleri MADDE 12- (1) Testlerin geçerlilik süresi hastalıktan ariliğin kesinleştiği tarihten itibaren, her bir hastalık için bir yıldır. (2) Ari İşletmelerde ariliğin devamı için, a) Sığır tüberkülozu yönünden altı haftalıktan büyük tüm büyükbaş hayvanlar, bir yılı geçmeyecek aralıklarla karşılaştırmalı tüberkülin testine tabi tutulur. b) Bruselloz yönünden on iki aydan büyük tüm büyükbaş hayvanlar, en az üç ay en çok on iki ay ara ile yapılan iki resmî serolojik teste tabi tutulur. (3) İlk numunenin kabul tarihinden sonra analiz yapılamayıp tekrar aynı hayvanlardan Enstitü Müdürlüğü tarafından numune gönderilmesi istendiği durumlarda ilk gönderilen numunenin kabul tarihi brusella test tarihi olarak yazılır. (4) İkinci fıkrada belirtilen test sonuçlarının tamamının negatif çıkması durumunda sertifika yenilenir.
BEŞİNCİ BÖLÜM
Çeşitli ve Son Hükümler
Diğer hususlar MADDE 13- (1) Hastalıktan ari işletmelerde Bakanlık tarafından yılı içinde uygulanan programlı şap aşıları yaptırılır. (2) Ari işletmelere gelecek tüm hayvanlar karantina bölmesinde en az otuz gün süre ile izole edilir, izolasyon süresi bitiminde resmî veteriner hekim tarafından kontrol edilir ve uygun görülmesi durumunda ana sürüye dahil edilir. (3) Ari işletmelerde mutlaka karantina sürüsü olmalıdır. (4) Karantina sürüsünde hastalık tespit edilmesi halinde hastalık işlemleri sürü bazlı takip edilir. (5) Ari işletmeden başka bir ari işletmeye yapılan hayvan sevkleri mutlaka Bakanlık veri tabanında oluşturulan karantina sürüsüne yapılmalıdır. (6) İki sertifika dönemi arasında boşluk oluşmaması için tarama çalışmalarına başlama zamanına
dikkat edilmelidir. Devam testleri için bir yıldan fazla zaman geçmesi halinde arilik sertifikası iptal edilir.
Ancak işletmeye hayvan girişi olmaması şartıyla ve son yapılan test sonuçlarının negatif olması durumunda, yapılan son test yeni yapılacak arilik çalışması için birinci test olarak kabul edilir ve arilik çalışmalarına devam edilebilir. (7) Hastalıktan ari işletme sertifikasına esas olan tüberkülin teamül cetvelleri, laboratuvar raporları, ari işletme sertifikaları ve veteriner sağlık sertifikaları Genel Müdürlüğe gönderilmeden, il/ilçe müdürlüğünde muhafaza edilir. (8) Halen arilik çalışması devam eden işletmelerde yapılacak işlemler için bu Yönergede belirtilen hükümler geçerlidir. (9) (Değişik: 26/9/2024 tarihli ve E-71037622-325.01-15437319 sayılı Olur/1.md.) (1) İthal hayvanların geldikleri yerlerin, tüberküloz ve bruselloz yönünden arilik durumu ve düzeyi (işletme/bölge/ülke) Veteriner Sağlık Sertifikalarının ilgili bölümünde yazdığı şekilde ya da Dünya Hayvan Sağlığı Örgütü’nün (WOAH) resmî web sitesinin ilgili bölümünde (https://www.woah.org/en/what-we- offer/self-declared-disease-status/) yer aldığı şekilde değerlendirilir. Test prosedürü bu değerlendirmenin sonucuna göre uygulanır. Belirtilen yerlerde arilik statüsü ile ilgili bir bilgi olmaması halinde test prosedürü ilk başvurudaki gibi uygulanır. Bunun dışında ibraz edilen belgeler dikkate alınmaz.
Yürürlükten kaldırılan Genelge MADDE 14- (1) 20.02.2021 tarihli ve 2021/03 sayılı Hastalıktan Ari İşletmeler Genelgesi ile 27.05.2021 tarihli ve 2021/42 sayılı Hastalıktan Ari İşletmeler Genelgesinde Değişiklik Genelgesi yürürlükten kaldırılmıştır.
Yürürlük MADDE 15- (1) Bu Yönerge yayımı tarihinde yürürlüğe girer.
Yürütme MADDE 16- (1) Bu Yönerge hükümlerini Tarım ve Orman Bakanı yürütür.

Ek: 1- Hastalıktan Ari İşletmeler İçin Müracaat Formu 2- Hastalıktan Ari İşletmeler İçin Tespit ve İnceleme Tutanağı 3- Hastalıktan Ari İşletmeler İçin Hayvan Sayısı Tespit Formu 4- Hastalıktan Ari İşletmeler İçin Test Edilecek Hayvan Sayısı Tespit Formu 5- Hastalıktan Ari İşletmeler İçin Denetim Formu 6- Denetim Formunun Doldurulmasıyla İlgili Açıklamalar 7- Hastalıktan Ari İşletmeler İçin Sağlık Sertifikası 8- Test Yöntemleri
EK-2
HASTALIKTAN ARİ İŞLETMELER İÇİN TESPİT VE İNCELEME TUTANAĞI
…/…/20…
İŞLETME SAHİBİNİN
Adı Soyadı : T.C. Kimlik Numarası : Adresi : Telefon : İŞLETMEYE AİT BİLGİLER
İşletme Numarası :
1-) İşletmede Bulunan Toplam Büyükbaş Hayvan Sayısı: ……………..adet
Sıra No Küpe No
Brusella Aşılama Tarihi
Şap Aşılama Tarihi
2-) Hastalıkların En Son Görüldüğü Tarih (Veteriner Bilgi Sistemi kayıtları dikkate alınacaktır)
a) Tüberküloz ……./……/…… b) Bruselloz ……./……/…… 3-) Soğutma Tankı (Süt İşletmelerinde) : Var ( ) Yok ( ) Kapasitesi: 4-) Karantina ve Gözetim Ünitesi : Var ( ) Yok ( ) 5-) İşletmenin Asgari Teknik ve Hijyenik Şartlara Uygunluğu: Uygun ( ) Değil ( ) Hastalıktan ari işletmelerde asgari teknik ve hijyenik şartların yeterli olduğu, karantina ünitesinin varlığı tespit edilmelidir.
İncelemeyi Yapan Veteriner Hekimin İşletme Sahibi veya Yetkilisi Adı Soyadı Adı Soyadı Adı Soyadı İmza İmza İmza
(İmza-Tarih) ONAYLAYAN
İl/İlçe Müdürü
EK-5
HASTALIKTAN ARİ İŞLETMELER İÇİN DENETİM FORMU

1. ÇİFTLİĞİN
   1.1 Sahibinin Adı ve Soyadı 1.2 Ticari Adı 1.3 Adresi 1.4 Çiftlik (İşletme) Numarası 1.5 Hayvan Sayısı 1.6 Sağmal Hayvan Sayısı 1.7 Ürettiği Süt Miktarı (gün/lt) 1.8 Üretilen Sütün Gittiği Süt İşleme Tesisinin Adı 1.9 Bir Önceki Denetleme Tarihi 1.10 Denetleme Tarihi 1.11 Çiftlikte En Son Uygulanan Tüberkülin Test Tarihi 1.12 Çiftlikte En Son Uygulanan Brusella Test Tarihi
2. DENETİM
   2.1 Hayvan Sağlığı ve Refahı E H Değer 2.1.1 Çiftlikteki hayvanlar Bakanlık veri tabanına kayıtlı mı? 2.1.2 Çiftlikteki hayvan sayısı, çiftlik kayıt defterindeki hayvan sayısı, Bakanlık veri tabanına kayıtlı hayvan sayısı birbiriyle uyumlu mu? 2.1.3 Çiftlikteki küpesi olmayan veya düşen hayvanlarla ilgili küpe talebi var mı? 2.1.4 İl/İlçe müdürlüğünce düşen küpelerin basım onay öncesinde kontrolü yapılıyor mu? 2.1.5 Kullanılan küpeler Bakanlıkça belirlenen kriterlere uygun mu? 2.1.6 Çiftlikteki hayvanların doğum, ölüm, kesim, hareket bildirimleri yapılıyor mu? 2.1.7 Çiftlikteki sığır ve mandalar Tüberküloz ve Bruselloz hastalıklarından ari midir? 2.1.7.1 Çiftlikte bulunan altı haftalıktan büyük hayvanlar tüberkülin testine tabi tutuldu mu? 2.1.7.2 Çiftlikte bulunan on iki aylıktan büyük hayvanlar brusella testine tabi tutuldu mu? 2.1.8 Şap hastalığı yönünden klinik kontroller yapılıyor mu? 2.1.9 Sütü insan tüketimi için kullanılan hayvanlarda ishal, ateşli enteritis, üreme organları enfeksiyonu, ateş, meme iltihabı var mı? 2.1.10 Sütü insan tüketimi için kullanılan hayvanlarda sütü etkileyecek meme yarası bulunuyor mu? 2.1.11 İşletmedeki süt sığırlarından günlük süt verimi 2 litrenin altında olan hayvan var mı? 2.1.12 Hasta hayvanların kaydı tutuluyor mu?
   2.1.13 Doğuma yakın, doğum yapmış ve hasta hayvanlar sürüden ayrı bir yerde tutuluyor mu? 2.1.14 Her hayvan için uygulanan aşı ve ilaç kayıtları tutuluyor mu? 2.1.15 Koyun ve Keçiler Brusella Melitensis hastalığından ari midir? 2.1.16 Hayvanlara kötü muamele yapılıyor mu? 2.1.17 Uygun havalandırma ve gün ışığına eşdeğer aydınlatma var mı? 2.2. Ahır Hijyeni ve Sağlığı E H Değer 2.2.1 Çiftlikteki binaların sayısı ve fonksiyonel amaçları 2.2.1.1 Hayvan barınakları 2.2.1.2 Karantina ünitesi 2.2.1.3 Sağım ünitesi/Soğutma Tankı 2.2.1.4 Diğer 2.2.2 Çiftliği çevreleyen korumalık var mı? 2.2.3 Çiftliğe giren, çıkan ve satışı yapılan hayvanların kaydı tutuluyor mu? 2.2.4 Ahırın kullanım alanı ve çevresi temiz mi? 2.2.5 Hayvan bağlama bölümleri uygun mu? (Bağlama bölümü bulunan işletmelerde) 2.2.6 Ahır zemini ve duvarları kolay temizlenebilir mi? (Kapalı sistem işletmelerde) 2.2.7 Yeterli miktarda içilebilir ve kullanılabilir nitelikte su kaynağı var mı? 2.2.8 Hayvanlar, sütün soğutma, işleme ve depolama yerlerinden uzak mı? 2.2.9 Değişik hayvan türleri bir arada tutuluyorsa sağlık koşulları uygun mu? 2.2.10 Ölen hayvanların kaydı tutuluyor mu? 2.2.11 Ölü hayvanların ne şekilde bertaraf edildiği 2.2.11.1 Yakılarak 2.2.11.2 Gömülerek 2.3. Süt Sağımında Hijyen E H Değer 2.3.1 Sağıma başlamadan önce meme uçları, memeler ve çevresi temizleniyor mu? 2.3.2 Meme uçlarının temizlik ve dezenfeksiyonu izin verilen maddelerle yapılıyor mu? 2.3.3 Sağım öncesi sütün, organoleptik ve fiziko-kimyasal anormallikler açısından kontrolü yapılıyor mu? 2.3.4 Meme pomat ve spreylerinin kullanılma zamanına dikkat ediliyor mu? 2.4. Bina, Ekipman ve Alet Hijyeni E H Değer 2.4.1 Sütle temas eden tüm ekipmanlar, kolay temizlenebilen ve dezenfekte edilebilen materyalden yapılmış mı? 2.4.2 Sağım ekipman ve aletleri temiz mi? 2.4.3 Sağım ekipman ve aletlerine dezenfeksiyon işlemi uygulanıyor mu? 2.4.4 Temizlik ve dezenfeksiyon sonrası kullanılır su ile çalkalanıyor mu? 2.4.5 İşlenmemiş süt nakliyesi için kullanılan konteynır ve tanklar yeniden kullanılmadan önce temizlenip, dezenfekte ediliyor mu? 2.4.6 Süt soğutma tankının hacmi 2.5. Sağımda Çalışanların Hijyeni E H Değer 2.5.1 Çiftlikte bulunan personel sayısı
   2.5.2 Sağım öncesi el temizliği yapılıyor mu? 2.5.3 Uygun ve temiz sağım elbisesi kullanılıyor mu? 2.5.4 Sağım yerinde el temizliği için su tesisatı var mı? 2.6. İşlenmemiş Sütün Kalitesi ve Toplanması E H Değer 2.6.1 Süt günlük toplanıyorsa 8 0C den fazla olmayan sıcaklığa soğutuluyor mu? 2.6.2 Günlük toplanmıyorsa 6 0C den fazla olmayan sıcaklığa soğutuluyor mu? 2.6.3 Nakliye süresince soğuk zincir muhafaza ediliyor mu? (Sütün çiftlikten çıkış-işletmeye kabul sıcaklığı kontrol edilecektir) 2.7. İşlenmemiş Sütün Kullanımdan Geri Çekilmesi E H Değer 2.7.1 “Hayvanlara Uygulanan Veteriner İlaçları İçin Kayıt Belgesi” tutuluyor mu? 2.7.2 Süte geçebilen veteriner ilaçları kullanılan hayvanlar belirleniyor mu? 2.7.3 Antibiyotik uygulanan hayvanların sütleri, antibiyotiklerin süte geçiş süreleri boyunca imha ediliyor mu? 2.7.4 İmha edilen sütlerin kaydı tutuluyor mu? 2.8. Hayvan Beslenmesi E H Değer 2.8.1 Hayvan beslemesinde kullanılan yem ve yem maddelerinin kaydı tutuluyor mu? 2.8.2 Yem ve yem maddelerinin stoklama şartları uygun mu? 2.8.3 Yemleme elle mi, otomatik sistemle mi yapılıyor? 2.8.4 Rasyon işletme tarafından mı, yem fabrikası tarafından mı hazırlanıyor? 2.9. Talimatlar E H Değer 2.9.1 Çiftlik sahibi bir önceki denetimde tespit edilen sorunlarla ilgili gerekli tedbirleri almış mı? 2.10. Eğitim E H Değer 2.10.1 Çiftlik çalışanlarına il/ilçe müdürlüğünce hijyen kurallarına uygun üretim hakkında eğitim verilmiş mi? 2.10.2 Çiftlik çalışanlarına il/ilçe müdürlüğünce kişisel hijyen konularında eğitim verilmiş mi? 2.10.3 İşletme sahibine verilen eğitimlerle ilgili belge verilmiş mi?
3. YAPILAN ÖNERİLER
   EK-6
   DENETİM FORMUNUN DOLDURULMASIYLA İLGİLİ AÇIKLAMALAR
   Hastalıktan Ari İşletmeler için denetim formu tanzimi aşağıdaki hususlar çerçevesinde yapılır:
4. Çiftliğin 1.1. Sahibinin Adı ve Soyadı 1.2. Ticari Adı 1.3. Adresi 1.4. Çiftlik (İşletme) Numarası 1.5. Hayvan Sayısı 1.6. Sağmal Hayvan Sayısı (Süt İşletmelerinde) 1.7. Ürettiği Süt Miktarı (gün/lt) (Süt İşletmelerinde) 1.8. Üretilen Sütün Gittiği Süt İşleme Tesisinin Adı (Süt İşletmelerinde) 1.9. Bir Önceki Denetleme Tarihi 1.10. Denetleme Tarihi 1.11. Çiftlikte uygulanan en son tüberkülin test tarihi 1.12. Çiftlikte uygulanan en son brusella test tarihi 2. Denetim 2.1. Hayvan Sağlığı ve Refahı 2.1.1. Çiftlikteki sığır cinsi hayvanlar ile koyun ve keçilerin tamamı Bakanlık veri tabanına kayıtlı, tanımlanmış hayvanlar olmalıdır. 2.1.2. Çiftlikteki hayvan sayısı, çiftlik kayıt defterindeki hayvan sayısı ile Bakanlık veri tabanına kayıtlı hayvan sayısının bire bir uyumlu olması gerekmektedir. Çiftlik ziyareti öncesinde Bakanlık veri tabanından işletme tescil ve bireysel hayvan kayıtları alınacak ve çiftlikte, çiftlik kayıtları ve fiili durumla karşılaştırılacaktır. Söz konusu belgeler denetim formu ekinde çiftlikte bulunacaktır.
   Yapılan tespit kapsamında Ek-3 de yer alan form doldurulacak ve hem çiftlikte hem de il/ilçe Müdürlüğünde muhafaza edilecektir. 2.1.3. Çiftlikteki küpesiz hayvanlar için küpe talebi yapılmış olmalıdır. 2.1.4. İl müdürlüğünce düşen küpelerin basım öncesi kontrolü yapılmalıdır. Tek küpesi düşenler için tek küpe, çift küpesi düşenler için çift küpe talebi olmalı ve basılmalıdır. 2.1.5. Çiftlikte kullanılan küpeler Bakanlıkça belirlenen kriterlere uygun olmalıdır. (Renk, boyut vb.) 2.1.6. Çiftlikteki hayvanların doğum, ölüm, kesim, hareket bildirimleri yasal süre içinde yapılmalıdır. 2.1.7. Çiftlikte bulunan hayvanlar tüberküloz ve brusellozdan ari olmalıdır ve bu durum resmi olarak belgelenmelidir. Tüberküloz ve Brusellozla ilgili testler her yıl tekrarlanmalıdır. Çiftlikte yapılan test kapsamında Ek-4’te yer alan form doldurulacaktır. Form hem çiftlikte hem de il/ilçe Müdürlüğünde muhafaza edilecektir. 2.1.7.1. Çiftlikte bulunan altı haftalıktan büyük dişi-erkek tüm hayvanların tüberkülin testine tabi tutulmuş olması gerekmektedir. (Küçükbaş hayvanlarda aranmayacak) 2.1.7.2. Çiftlikte bulunan on iki aylıktan büyük dişi ve tüm erkek hayvanlardan brusellanın kontrolü için kan alınmış olmalıdır. 2.1.8. Hayvanların şap hastalığı yönünden takip ve kontrolleri yapılmalıdır. 2.1.9. Hayvanların genel sağlık durumu iyi olmalıdır. Sütü insan tüketimi için kullanılan hayvanlarda genital sistem enfeksiyonları, enterit, mastit v.b. hastalıklar ve ateş bulunmamalıdır. 2.1.10. Sütü insan tüketimi için kullanılan hayvanlarda sütü etkileyecek meme yarası bulunmamalıdır. 2.1.11. İneklerde günlük süt verimi en az 2 litre olmalıdır. 2.1.12. Hasta hayvanlar kayıt altına alınmalı ve diğerlerinden ayrılmalıdır. 2.1.13. Doğuma yakın, doğum yapmış ve hasta hayvanlar sürüden ayrı bir yerde tutulmalıdır.
   2.1.14. Süte geçebilen ve insan sağlığına zararlı veya zararlı olabilecek ilaçlarla tedavi yapılıp yapılmadığı, yapılmışsa ilaçların atım süresi kadar zaman sütün kullanılıp kullanılmadığı önemlidir. Bu durum kayıt altına alınmış olmalıdır. 2.1.15. İşletmede küçükbaş hayvanlar da varsa bu hayvanlar Brusella Melitensis den ari hayvanlar olmalıdır. 2.1.16. Hayvan refahı açısından değerlendirilmelidir. Hayvanlara kötü muamele edilmemelidir. 2.1.17. Hayvan refahı açısından değerlendirilmeli ve hayvanların bulundukları ortamın yaşam değerlerine bakılmalıdır. 2.2. Ahır Hijyeni ve Sağlığı 2.2.1. Çiftlikteki binaların fonksiyonel amaçları belirlenmelidir. 2.2.2. Çiftliği çevreleyen koruma bandı bulunmalıdır. (Duvar, tel örgü vb.) 2.2.3. Çiftlikteki hayvan hareketlerinin kaydı tutulmalıdır. 2.2.4. Ahır ve çevresinin temizliği kontrol edilmelidir. 2.2.5. Konu hayvan refahı açısından da değerlendirilmeli ve hayvanların bağlanma bölümlerinin kuru kalıp kalmadığına, gerektiğinde yataklık kullanılıp kullanılmadığına bakılacaktır. 2.2.6. Zemin ve duvarlar kolay temizlenebilir malzemeden yapılmış olmalıdır. 2.2.7. Hayvanların tüketiminde, alet ve ekipmanların temizliğinde kullanılan su yeterli ve uygun kalitede olmalıdır. 2.2.8. Hayvanlar, sütün depolandığı, işlendiği ve soğutulduğu bina ve bölümlerden uzak tutulmalıdır. 2.2.9. Köpekler, domuzlar, kanatlılar v.b. ahır ve ona bağlı binalarda bulunmamalı, sağlık koşulları belirlenmiş hayvanlarla temas etmemeleri sağlanmalıdır. 2.2.10. Ölen hayvanların kaydı tutulmalıdır. 2.2.11. Ölen hayvanların yakılarak veya gömülerek bertaraf edilmesi gerekmektedir. 2.3. Süt Sağımında Hijyen 2.3.1. Süt sağımına başlamadan önce meme uçları, meme ve çevresi temizlenmelidir. 2.3.2. Resmi Veteriner Hekim aksini belirtmedikçe, meme pomat ve spreyleri sağımdan hemen sonra kullanılmalıdır. Kullanılan pomat ve spreyler ruhsatlı olmalıdır. 2.3.3. Süt sağıcı, her hayvanın sağımını yapmadan önce, sütün görünüşünü kontrol etmelidir. Sütte bir anormallik olması durumunda, diğer sütlerden ayrılmalıdır. 2.3.4. Meme hastalığı olan hayvanlar son olarak veya ayrı bir makine ya da elle sağılmalıdır. Sağılan süt diğer sütlerle karışmamalıdır. 2.4. Bina, Ekipman ve Alet Hijyeni 2.4.1. Süt ile temasta olan ekipman ve araçların düzgün yüzeyleri olmalı ve kolaylıkla temizlenir ve dezenfekte edilebilir olmalıdır. Korozyona uğramamalıdır. 2.4.2. Süt sağımı için kullanılan alet ve ekipmanlar ve bunların parçaları her zaman temiz olmalıdır. 2.4.3. Kullanımdan sonra sağım aletleri, mekanik aletler, süt ile temas eden kaplar temizlenip dezenfekte edilmelidir. 2.4.4. Dezenfekte edilen aletler temiz su ile çalkalanmalıdır. 2.4.5. İşlenmemiş sütün nakliyesinde kullanılan konteynır ve tanklar temizlenip dezenfekte edilmelidir. 2.4.6. Üretim kapasitesine uygun büyüklükte süt soğutma tankı olmalıdır. 2.5. Sağımda Çalışanların Hijyeni 2.5.1. Çiftlik kapasitesine uygun sayıda personel olmalıdır. 2.5.2. Süt sağıcılar, sağım öncesi ellerini yıkamalı ve gerektiğinde yeniden yıkamalıdır. 2.5.3. Süt sağımı yapan ve sağım sonrası süt ile temasta olan kişiler temiz sağım elbisesi giymelidir. 2.5.4. El temizliği için sağım yerinin yakınında çalışanların ellerini yıkayabilecekleri su tesisatı olmalıdır. 2.6. İşlenmemiş Sütün Kalitesi ve Toplanması 2.6.1. Süt günlük olarak toplanıyorsa, sağımdan sonra 8 C° den fazla olmayan sıcaklıkta soğutulmalıdır. 2.6.2. Süt günlük toplanmıyorsa, sağımdan sonra 6 C° den fazla olmayan sıcaklıkta soğutulmalıdır. 2.6.3. Nakliye soğuk zincirin muhafazası ile yapılmalıdır. İşlenmemiş sütün, süt işleme tesisine varışta sıcaklığı 10 C° den fazla olmamalıdır. 2.7. İşlenmemiş Sütün Kullanımdan Geri Çekilmesi
   2.7.1. “Hayvanlara Uygulanan Veteriner İlaçları İçin Kayıt Belgesi” tutulmalı ve veteriner ilaçları ayrı bir bölmede muhafaza edilmelidir. 2.7.2. Süte geçebilen veteriner ilaçlarına maruz kalan hayvanlar işaretlenmeli ve ilaçların prospektüsünde yazan atım süreleri göz önüne alınmalıdır. 2.7.3. Veteriner ilaçları ve diğer kimyasal kalıntılar içeren sütler imha edilmelidir. 2.7.4. İmha edilen sütler tutanakla kayıt altına alınmalıdır. 2.8. Hayvan Beslenmesi 2.8.1. Çiftlikte kullanılan yem ve yem maddeleri kayıt altına alınmalıdır. 2.8.2. Yem ve yem maddelerinin stoklama şartları uygun olmalıdır. (Nemsiz ve rutubetsiz ortam olmalıdır.) 2.8.3. Yemleme şekli belirtilecektir. 2.8.4. Rasyonun işletme tarafından mı yapıldığı yoksa fabrika tarafından mı hazırlandığı belirtilecektir. 2.9. Talimatlar 2.9.1. Çiftlik sahibinin bir önceki denetimde belirtilen eksiklikleri gidermesi gerekmektedir. 2.10. Eğitim 2.10.1. Çiftlik çalışanları hijyen kurallarına uygun üretim hakkında düzenli eğitim almalıdır. 2.10.2. Çiftlik çalışanları kişisel hijyen konularında düzenli eğitim almalıdır. 2.10.3. İşletme sahibine il müdürlüğünce verilen eğitimlerle ilgili bir belge verilecektir. 3. Yapılan öneriler İşletmede tespit edilen eksiklikler ve yapılması gerekenlerle ilgili öneriler yazılacaktır.
5. Karar Yapılan denetim sonrasında çiftliğin, hastalıktan ari işletme olduğuna dair karar verilecektir. Daha önceden sertifikalandırılmış çiftliklerde yapılan denetim sonrasında çiftliğin ariliğinin devam ettiğine ya da etmediğine dair karar verilecek, hastalık tespit edilirse, verilen sertifika geri alınacaktır.

*7/6/2024 tarihli ve E-71037622-325.01-14450004 sayılı Bakanlık Makamı Oluru ile yürürlüğe konulmuştur. 26.09.2024 tarihli ve E-71037622-325.01-15437319 sayılı Olur ile yapılan değişiklik metne işlenmiştir.

Kaynak : Tarım ve Orman Bakanlığı web sitesi